Aan de slag
“In een wereld die snel verandert, kunnen we niet doorgaan zoals voorheen. Nederland en Europa moeten in actie komen. Dat besef groeit ook in de samenleving. Het betekent dat we weerbaarder moeten worden, in sommige gevallen minder afhankelijk van het buitenland, en dat het groeivermogen van onze economie omhoog moet,” aldus de directie van De Nederlandsche Bank (DNB) in haar vooruitblik.
Oorlog Midden-Oosten: hogere inflatie en lagere groei
De oorlog in het Midden-Oosten onderstreept volgens DNB het belang van een sterke en minder afhankelijke Europese economie. Scenarioanalyses laten zien dat, bij ongewijzigd beleid, stijgende olie- en gasprijzen de inflatie in Nederland kunnen aanjagen. De stijging zou minder fors zijn dan tijdens de energiecrisis van 2022, maar blijft aanzienlijk. In een ongunstig scenario kan ook de economische groei duidelijk afzwakken.
Hogere energieprijzen drukken bovendien op de koopkracht, al is dat effect naar verwachting minder sterk dan in 2022. Net als toen worden lagere inkomens relatief het hardst geraakt. Hoe groot de impact uiteindelijk is, hangt sterk af van de duur van het conflict en de mate waarin energievoorziening en productie in het Midden-Oosten worden verstoord.
Langdurig hoge energieprijzen kunnen doorwerken in andere prijzen en lonen. Deze zogenoemde tweede-ronde-effecten vergroten het risico op langdurig hoge inflatie. De gepresenteerde scenario’s zijn geen officiële ramingen en houden geen rekening met mogelijke beleidsreacties. Als de inflatiedoelstelling van 2 procent in gevaar komt, kan de Europese Centrale Bank (ECB) ingrijpen via renteverhogingen.
Interne EU-markt verder versterken
Volgens DNB ligt de sleutel tot meer weerbaarheid in het versterken van de Nederlandse en Europese economie. De interne markt van de Europese Unie speelt daarin een cruciale rol: een goed functionerende interne markt stimuleert groei en fungeert als buffer tegen externe schokken.
Hoewel de EU al ruim dertig jaar een interne markt heeft, is deze nog niet volledig geïntegreerd. Verschillen in regelgeving en handelsbelemmeringen remmen de economische ontwikkeling. Het wegnemen van onnodige regels en administratieve lasten kan aanzienlijke economische winst opleveren.
Europese slagkracht beter benutten
De EU is met 450 miljoen inwoners het grootste handelsblok en de op één na grootste economie ter wereld, maar benut zijn potentieel nog onvoldoende. Nationale verschillen in regels – bijvoorbeeld rond productlabels, diploma-erkenning en aanbestedingen – belemmeren verdere integratie.
Daarnaast blijft de Europese kapitaalmarkt versnipperd. Hierdoor vertrekken veelbelovende bedrijven relatief vaak naar het buitenland, terwijl Europese huishoudens gezamenlijk zo’n 10 biljoen euro aan spaargeld aanhouden. Een beter functionerende kapitaalmarkt kan dit kapitaal productiever inzetten.
Arbeidsproductiviteit moet omhoog
Ook in Nederland zelf is actie nodig. Om de welvaart op peil te houden, moet de arbeidsproductiviteit jaarlijks met ruim 1 procent groeien. Momenteel ligt die groei rond de 0,5 procent.
De overheid kan dit stimuleren door structurele knelpunten aan te pakken, zoals stikstofproblematiek, netcongestie, de krappe woningmarkt, en onvoldoende investeringen in onderwijs en innovatie. Ook hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel blijft belangrijk.
Stabiel fundament essentieel
Een sterkere economie vereist een stabiele basis, met een inflatie rond de 2 procent, gezonde overheidsfinanciën en voorspelbaar beleid. De ECB is erin geslaagd de eerder sterk opgelopen inflatie terug te brengen naar het doelniveau, mede dankzij haar onafhankelijke positie.
De inflatie in Nederland ligt nog iets boven het gemiddelde van de eurozone, onder meer door de krappe arbeidsmarkt en structurele knelpunten. Het oplossen daarvan kan helpen om de prijsstijgingen verder te temperen.
Begrotingsdiscipline blijft nodig
Het begrotingsbeleid heeft de afgelopen jaren bijgedragen aan de inflatie. DNB benadrukt daarom het belang van een begrotingstekort onder de Europese norm van 3 procent van het bbp. Eerder werd zelfs een richtlijn van 2 procent geadviseerd.
Eventuele extra uitgaven moeten zorgvuldig worden gedekt, bijvoorbeeld door inefficiënte fiscale regelingen te herzien. Gezonde overheidsfinanciën vergroten de weerbaarheid en bieden ruimte om toekomstige schokken op te vangen.
Nederland en Europa zijn onlosmakelijk verbonden
Volgens DNB kan Nederland een belangrijke bijdrage leveren aan een sterker Europa door de eigen economie toekomstbestendig te maken.
“Nederland moet zich weer nadrukkelijker op Europa richten. Waar Europese integratie vroeger vooral als economisch voordeel werd gezien, is het nu ook een strategische noodzaak. In een wereld waarin het recht van de sterkste steeds vaker prevaleert, kunnen we onze soevereiniteit alleen behouden als verenigd Europa,” aldus de DNB-directie.
Bron: dnb.nl
Foto: Shutterstock
